સામવેદ – ૩૭


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૭ - ચિરાગ પટેલ उ.१०.९.८ (१३१७) पर्जन्यः पिता महिषस्य पर्णिनो नाभा पृथिव्यो गिरिषु क्षयं दधे। स्वसार आपो अभि गा उदासरन्त्सं ग्रावभिर्वसते वीते अध्वरे ॥ (वसु भारद्वाज) પર્જન્યની વર્ષા કરનાર મેઘ મોટાં પાનવાળા સોમને ઉત્પન્ન કરે છે. એ સોમ પૃથ્વીના નાભિ સ્થાનમાં રહેલ પર્વતોના રહેવાસી છે. તે ગાયનું દૂધ,…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૬ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૬ – ચિરાગ પટેલ - ૨૦૨૧ જૂન ૦૬ उ.१०.६.४ (१२९५) स त्रितस्याधि सानवि पवमानो अरोचयत् । जामिभिः सूर्यंसह ॥ (रहूगण आङ्गिरस)એ સોમ ત્રિત યજ્ઞમાં સંસ્કારિત બનીને પોતાના મહાન તેજથી સૂર્યને પ્રકાશિત કરે છે. આ શ્લોકમાં ઋષિ ત્રિત યજ્ઞનો ઉલ્લેખ કરે છે જેમાં સોમ સંસ્કારિત અર્થાત શુદ્ધ થાય છે.…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૫ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૫ – ચિરાગ પટેલ - ૨૦૨૧ મે ૧૦ उ.१०.४.५ (१२८४) एष सूर्यमरोचयत्पवमानो अधि द्यवि। पवित्रे मत्सरो मदः॥ (प्रियमेध आङ्गिरस, नृमेध आङ्गिरस)પવિત્ર કરનાર, આનંદિત કરનાર શુદ્ધ સોમ દ્યુલોકમાં સૂર્યને પ્રકાશિત કરે છે. દ્યુલોક એટલે કે અવકાશમાં સૂર્યને પ્રકાશિત કરનાર સોમ છે એમ ઋષિ કહે છે. સૂર્યનો પ્રકાશ હાઇડ્રોજનના હિલિયમમાં…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૪ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૪ – ચિરાગ પટેલ - ૨૦૨૧ એપ્રિલ ૧૦ उ.१०.१.१ (१२५३) अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मन् जनयन्प्रजा भुवनस्य गोपाः। वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे स्वानो अद्रिः॥ (पराशर शाक्त्य)उ.१०.१.३ (१२५५) महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान्। अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः॥ (पराशर शाक्त्य) જળની વૃષ્ટિ કરનાર, સર્વરક્ષક દિવ્ય સોમ, વિશાળ આકાશમાં, સૌથી પહેલાં…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૩ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૩ - ચિરાગ પટેલ उ.९.७.१० (१२३४) तँहि स्वराजं वृषभं तमोजसा धिषणे निष्टतक्षतुः। उतोपमानां प्रथमो निषीदसि सोमकामँहि ते मनः॥ (भर्ग प्रागाथ) આકાશ અને પૃથ્વી પોતાની ક્ષમતાથી સમર્થ અને તેજસ્વી ઇન્દ્રને પ્રગટ કરે છે. હે ઇન્દ્ર! તમે તુલનામાં સર્વશ્રેષ્ઠ છો. સોમપાનની ઇચ્છાથી યજ્ઞવેદી પર બિરાજો. આ શ્લોકમાં ઇન્દ્ર કોણ છે એ વિષે…

जन्मदिनस्य हार्दा: शुभाशया:


पश्येम शरदः शतम् ।जीवेम शरद: शतम् ।प्रब्रवाम शरद: शतम् ।अदीनाः स्याम शरद: शतम् ।भूयश्च शरदः शतात्।शुक्ल यजुर्वेदः ३६,२४बुध्येम शरदः शतम् ।मोदाम शरद: शतम् ।भवाम शरद: शतम् ।अजिताः स्याम शरदः शतम् । तैत्तिरीयारण्यक ४,४२ रोहेम शरदः शतम् ।पूषेम शरदः शतम् ।भूयेम शरदः शतम् ।भूयसीः शरदः शतात् ।(अथर्ववेद, काण्ड १९, सूक्त ६७) स्वस्त्यस्तु ते कुशलमस्तु चिरायुरस्तुविद्या-विवेक-कृतिकौशल-सिद्धिरस्तु ।ऐश्वर्यमस्तु…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૨ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૨ - ચિરાગ પટેલ उ.९.५.७ (१२१६) अया पवस्व धारया यया सूर्यमरोचयः। हिन्वानो मानुषीरपः॥  (निध्रुवि काश्यप) હે સોમ! મનુષ્યો માટે હિતકારી જળની વર્ષા કરનાર આપ સૂર્યને પ્રકાશિત કરનારી ક્ષમતાથી સ્વયં પવિત્ર થાઓ! સૂર્ય કિરણોની ઉષ્માથી વાદળો બંધાય અને જળની વર્ષા થાય. સૂર્યને પ્રકાશિત કરનાર અને ઉષ્માના જનક ફોટોન કણ અંગે…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૧ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૧ – ચિરાગ પટેલ - ૨૦૨૧ જાન્યુઆરી ૦૯ उ.९.१.१२ (११८६) वृष्टिं दिवः परि स्रव द्युम्नं पृथिव्या अधि। सहो नः सोम पृत्सु धाः॥ (असित काश्यप/देवल)હે સોમ! આપ આકાશથી પૃથ્વી પર દિવ્યવૃષ્ટિ કરો. પૃથ્વી પર પોષક અન્ન ઉત્પન્ન કરો, અને અમને સંઘર્ષની શક્તિ પ્રદાન કરો. આ શ્લોકમાં ઋષિ આકાશથી પૃથ્વી…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૦ – ચિરાગ પટેલ


ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૦ – ચિરાગ પટેલ - ૨૦૨૦ ડિસેમ્બર ૦૪ उ.९.१.१ (११७५) शिशुं जज्ञानंहर्यतं मृजन्ति शुम्भन्ति विप्रं मरुतो गणेन। कविर्गीर्भिः काव्येन कविः सन्त्सोमः पवित्रमत्येति रेभन्॥ (प्रतर्दन दैवोदासि)નવજાત બાળકની જેમ સહુને આનંદિત કરનાર સોમને મરુદગણ શુધ્ધ કરે છે. સાત ગુણોથી યુક્ત આ મેધાવર્ધક સોમ સ્તુતિઓ સાથે શબ્દ કરતો શુદ્ધ થાય છે.…